Category Archives: Ikhwan

IKHWAN PASCA TRAGEDI HAMAH

al-Ikhwan al-Muslimun  Selepas Tragedi Hamah

 

(a) Penglibatan Dalam al-Tahaluf al-Watani li Tahrir Suriya

 

Beberapa hari selepas berakhirnya tragedi Hamah iaitu pada 11 Mac 1982, satu perjanjian dimeterai antara pihak pembangkang di atas nama al-Tahaluf al-Watani li Tahrir Suriya. Mereka terdiri daripada gabungan 19 kumpulan yang datang dari pelbagai aliran pemikiran politik yang menentang  rejim Asad termasuklah al-Ikhwan al-Muslimun dan al-Jabhah al-Islamiyyah. Keputusan al-Ikhwan al-Muslimun menyertai al-Tahaluf adalah dengan persepakatan  anggota Hay’ah Ta’sisiyyah dalam al-Jabhah al-Islamiyyah.

 

 

Perjanjian  Mithaq al-Tahaluf al-Watani li Tahrir Suriya  mengandungi artikel berikut:

1-Usaha berterusan untuk menjatuhkan kerajaan menggunakan  segala pendekatan politik, media massa dan mendapatkan sokongan awam sehinggalah tercapai matlamat ini. Pendekatan utama ialah penentangan bersenjata.

2-Membawa pemerintah  ke mahkamah serta  membicarakan kesalahan mereka terhadap rakyat dan negara.

3-Membentuk kerajaan sementara yang berfungsi menjatuhkan kerajaan yang ada. Seterusnya berusaha seberapa segera mengadakan pilihanraya Majlis Ta’sisi dengan tujuan membentuk undang-undang yang berdaulat di negara.

4-Islam sebagai agama negara dan syariat Islam sebagai sumber utama  undang-undang kerana ianya merupakan warisan ketamadunan orang Arab, Islam dan manusia keseluruhannya. (Undang-undang) yang tidak menyentuh hak asasi orang bukan Islam dari segi kepercayaan. Mereka diberi kebebasan untuk melaksanakan undang-undang khas mereka.

5-Memberi jaminan kebebasan kepada setiap warganegara termasuklah kebebasan beragama, kebebasan berfikir, kebebasan berhimpun dan membentuk parti politik.

6-Mengatur semula ketenteraan Syria dan badan-badan kerajaan dengan ikhlas berdasarkan kelayakan yang akan mengembalikan kesatuan di Syria.

7-Menyelesaikan kegawatan ekonomi dan membina semula ekonomi Syria dengan memerangi sebarang bentuk penyelewengan seperti mencuri harta negara dan rasuah. Memanggil golongan profesional   yang berada di luar untuk turut serta membangunkan ekonomi negara.

8-Menyelamatkan golongan pekerja,petani dan orang miskin daripada menjadi mangsa penindasan pemerintah serta membantu mereka dalam meningkatkan taraf hidup.

9-Mengkaji semula sukatan pelajaran dan menilai pusat-pusat pengajian serta badan-badan kerajaan yang akan menyelamatkan negara daripada  kemunduran.

10-Memberi ganti rugi kepada keluarga mangsa yang terkorban sepanjang konfrontasi dengan pemerintah.

11-Meyakini sepenuhnya tentang tanggungjawab membebaskan Palestin  daripada penjajahan Yahudi dan sebarang bentuk imperialis. Menggunakan segala tenaga kemanusiaan, ketenteraan dan politik untuk membebaskan Palestin.

12-Memberi sokongan ketenteraan   kepada Munazzamah al-Tahrir al-Filastiniyyah demi mencapai matlamat penduduk Arab Palestin yang inginkan kemerdekaan.

13-Berusaha bersungguh-sungguh  ke arah menyatukan Arab.

14-Memberikan komitmen dalam menjalinkan hubungan dengan negara-negara Arab dan mengerahkan sepenuh tenaga mempertahankan negara-negara Arab.

15-Menjalinkan hubungan dengan dunia Islam seperti hubungan antara negara dan hubungan dengan pertubuhan-pertubuhan  yang memberi kekuatan kepada Islam…[1]

 

 

Penglibatan al-Ikhwan al-Muslimun dalam al-Tahaluf al-Watani li Tahrir Suriya telah menyebabkan berlakunya perselisihan antara ،Adnan Sa،d  al-Din  dan ،Adnan ،Aqluh yang merupakan ketua kepada al-Tali،ah al-Muqatilah al-Ikhwan al-Muslimin.[2]  Mereka tidak bersetuju dengan penyertaan al-Ikhwan al-Muslimin dalam al-Tahaluf al-Watani li Tahrir Suriya.[3] Mereka  menolak penglibatan tersebut dengan alasan kerjasama yang dijalinkan bertentangan dengan syariah Islam. Mereka telah mengeluarkan  satu kenyataan menyebut beberapa pandangan ulama seperti ،Abd Allah bin Baz dan Muhammad Qutb berkaitan  al-Tahaluf al-Watani li Tahrir Suriya. Mereka  mengkritik al-Tahaluf al-Watanikerana lebih bersifat nasionalisme.[4] Perselisihan tersebut  menyebabkan ،Aqluh dipecat daripada al-Ikhwan al-Muslimun pada 1982.[5]

 

(b) Berdiplomasi Dengan Pemerintah

 

            Selepas tragedi Hamah, al-Ikhwan al-Muslimun membuat penilaian terhadap kejadian-kejadian yang berlaku sebelum ini. Mereka membuat keputusan menghentikan  sebarang bentuk penentangan bersenjata terhadap rejim Asad. Mereka mengambil pendirian berdepan dengan rejim Asad menggunakan pendekatan nasihat. Keputusan tersebut diambil dalam tiga mesyuarat Maktab al-Irsyad yang diadakan selepas tragedi Hamah.[6]

 

Pada Disember 1984, al-Ikhwan al-Muslimun membuat satu pertemuan dengan pemerintah di Jerman. Mereka telah mengeluarkan satu kenyataan berkaitan pertemuan tersebut pada Februari 1985. Kenyataan tersebut menyebut :

….perwakilan kita telah membuat tuntutan jemaah dan masyarakat pada pertemuan pertama(dengan wakil pemerintah) pada minggu kedua bulan Disember 1984:

1.Menghapuskan undang-undang darurat yang menyekat warganegara Syria sejak dua puluh tahun yang lalu.

2.Menggantung undang-undang yang memberi keistimewaan kepada Hafiz Asad menjadi Hakim Mustabad ‘pemerintah kekal’ sebelum Syria mewartakan undang-undang yang baru.

3.Mengumumkan kebebasan awam dan menjamin kebebasan berfikir dan memberi pendapat. Memberi hak berpolitik kepada setiap warganegara tanpa sebarang perbezaan atau pengecualian. Sesungguhnya menyekat kebebasan warganegara walau apa alasan sekalipun merupakan jenayah besar.

4.Menyeru supaya diadakan satu pilihanraya yang bebas dan bersih yang memberi peluang kepada warganegara memilih wakil mereka yang sebenarnya.

5.Membentuk Hay’ah Ta’sisiyyah yang akan menggubal undang-undang baru yang mengikut tuntutan seluruh warganegara Syria yang ingin menjaga aqidah dan memelihara kebebasan serta menjamin hak-hak kemanusiaan.

6.Membentuk pasukan tentera yang melibatkan semua warganegara dan bukannya dari kumpulan atau parti yang berkepentingan sahaja.[7]

 

Sehingga ke saat penulisan ini al-Ikhwan tidak berani untuk melakukan penentangan bersenjata  berdasarkan pengalaman yang lalu. Pergerakan mereka amat terbatas bergantung kepada undang-undang negara yang menjadi tempat perlindungan mereka.


[1] ،Umar ،Abd al-Hakim(1987), hal.107-108.

 

[2] Pasukan ini terdiri daripada pemuda-pemuda yang membentuk gerakan bersenjata di Syria. Kebanyakan operasi-operasi yang berlaku di Syria sepanjang tempoh 1979-1982 dijalankan oleh pasukan ini di luar arahan kepimpinan al-Ikhwan al-Muslimun. Mereka mendukung pemikiran yang dibawa oleh Marwan al-Hadid. Sila lihat: Ahmad al-Jawwad, “Nubdhah ،an Harakah al-Tali،ah.”

 

[3] R. Hair. Dekmejian(1985),  op.cit., hal.177.

 

[4] ،Umar ،Abd al-Hakim(1987), op.cit., hal.106-119.

 

[5] R. Hair. Dekmejian(1985),  op.cit., hal.177.

 

[6] Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.148.

 

[7] ،Umar al-Hakim(1987), hal.138-139.

 

Perkembangan al-Ikhwan al-Muslimun Syria(1949-1989) Part 5

Tragedi Hamah 1982

 

Tragedi Hamah 1982 merupakan klimaks pertembungan rejim Asad dengan al-Ikhwan. al-Ikhwan telah menerbitkan dua buah buku melaporkan  tragedi Hamah 1982. Buku tersebut ialah Hamah Ma’sah al-،Asr[1] dan Majzarah Hamah.[2] Kedua-dua buku ini melaporkan secara terperinci peristiwa yang berlaku sepanjang tragedi. Selain itu al-Ikhwan turut menyentuh tentang tragedi Hamah di dalam majalah al-Nadhir, keluaran khas sempena memperingati  ulang tahun kedua tragedi[3]  dan  al-Fida bilangan tiga yang diterbitkan pada Februari 1998.[4]

 

Tragedi yang berlaku selama hampir satu bulan(2 Februari-28 Februari 1982) telah menyebabkan kematian berpuluh ribu orang. Sebahagiannya menganggarkan bilangan yang terkorban mencecah empat puluh ribu orang.[5] Tentera telah menyerang masyarakat awam tanpa mengira mangsa termasuklah golongan kanak-kanak, orang tua dan wanita. Menurut ،Adnan Sa،d al-Din, tentera menggunakan cara yang tidak berperikemanusiaan dengan memotong kepala dan tangan mangsa semata-mata untuk mengambil perhiasan mereka. Begitu juga mereka membelah perut wanita yang mengandung dan membunuh janin.[6] Tragedi Hamah juga mengakibatkan kemusnahan 48 buah masjid, 5 buah gereja dan beberapa buah bangunan bersejarah yang termasuk dalam kesan sejarah yang tercatat dalam UNESCO.[7]

 

Selepas tragedi Hamah, Hafiz Asad yang menghilangkan diri beberapa bulan muncul menjelang ulang tahun ke 19  revolusi Ba،th di Damsyik pada 7 Mac 1982. Beliau mengelilingi bandar Damsyik selama dua jam. Kemunculannya mendapat sokongan gemuruh dan  beliau dibawa dari Qasr al-Diyafah  ke parlimen. Pada hari tersebut beliau berteriak :

“Pejuang-pejuang kebangsaan! Tidak ada suatu yang lebih bahaya terhadap Islam daripada penyelewengan pengertian dan konsepnya. Inilah jenayah yang telah dilakukan oleh Ikhwan. Mereka telah berperang atas nama Islam. Mereka telah membunuh atas nama Islam. Mereka telah menindas kanak-kanak, wanita dan orang tua atas nama Islam. Mereka telah memulaukan keluarga sendiri atas nama Islam…

 

Pejuang-pejuang patriotik yang berada di bandar-bandar dan kampung-kampung di negara ini, akan mempertahankan tanahair dan Islam. Islam yang dibawa oleh (nabi) Muhammad s.a.w. Saudara, kitalah satu-satunya yang akan mempertahankan Islam. Islam yang dibawa oleh para sahabat. Islam yang dibawa oleh Saidina ،Umar dan ،Ali, Islam yang adil…

Saudara, kematian penjenayah Ikhwan, kematian mereka yang menjadikan diri sebagai pengkhianat tanah air, kematian mereka yang mendapat sokongan daripada imperealis dan  zionis[8]


[1] Hamah Ma’sah al-،Asr(t.t), T.T.P: Maktab al-I،lam Jama،ah al-Ikhwan al-Muslimin. Buku ini mengandungi empat ratus halaman bercetak.

 

[2] Majzarah Hamah, al-Qissah al-Haqiqiyyah bi al-Asma’ wa al-Waqai،  wa al-Arqam wa al-Suwar li Akbar Majzarah fi al-،Asr al-Hadith(t.t), T.T.P: Mansyurat al-Tahaluf al-Watani li Tahrir Suriyyah. Buku ini mengandungi 119 halaman bercetak.

 

[3] “Hamah fi al-Tarikh: ،Adad Khas ،an Hamah”, al-Nadhir, bil.66, Khamis, 15 Mac 1984. Buletin al- Nadhir bilangan yang ke-66 mengandungi  115 halaman bercetak.

 

[4] “Jarimah al-Qarn fi Dhikra Ma’sah Hamah al-Sadisah،Asyrah”,  al-Fida’,bil.3, Februari 1998.

 

[5] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.78, Temuramah penulis dengan Dr.Ahmad al-Jawwad pada 13 Mac 2000.

 

[6] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.78.

 

[7] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.76.

 

[8] Nikalaos Van Dam(1996), op.cit., hal.116.

 

Perkembangan al-Ikhwan al-Muslimun Syria(1949-1989) Part 4

Zaman Pemerintahan Ba،th(Hafiz al-Asad 1971-2000)

 

Pada 13 November 1971, Hafiz Asad  melakukan rampasan kuasa. Pada tahun  yang sama beliau dilantik menjadi presiden Syria yang pertama bukan daripada kalangan sunni. Beliau mengumumkan polisi politiknya yang bersikap terbuka terhadap dunia Arab.[1] Pemerintahan Asad berjalan dengan baik sehinggalah pada tahun 1973, rakyat mula memprotes tindakan kerajaan yang  cuba mengubah perlembagaan negara.

 

3.3.4.1 Krisis Perlembagaan 1973

 

Konflik pertama di pasca pemerintahan Hafiz Asadialah krisis perlembagaan 1973. Hafiz Asad cuba meminda perlembagaan  Syria berasaskan fahaman sekular.[2] Tindakan Asad  mendapat tentangan hebat daripada rakyat.  Satu demonstrasi besar-besaran berlaku  terutamanya di Hamah dan Hims  bermula  Februari 1973. Ulama di Hamah, Halab dan Hims telah menandatangani satu  bayan (petisyen) menyatakan protes mereka terhadap perlembagaan yang baru digubal dan  mendesak Hafiz Asad dan  Majlis al-Sya،b menetapkan  agama presiden ialah Islam.[3]

 

Kesan daripada krisis perlembagaan 1973, beberapa ulama telah  ditahan termasuklah  Sa،id Hawwa. Desakan pelbagai pihak telah menyebabkan presiden Hafiz Asadmengubah perlembagaan yang menyatakan presiden Syria mestilah seorang muslim. Pada  tahun 1974,  Hafiz Asadmengaku menjadi seorang yang berpegang dengan mazhab Ahli Sunnah, menunaikan ibadah umrah dan sentiasa menunaikan solat Jumaat di masjid.[4]

 

3.3.4.2 Perkembangan al-Ikhwan al-Muslimun(1976-1978).

 

Menurut ،Adnan Sa،d al-Din yang merupakan Muraqib al-،Am al-Ikhwan al-Muslimun, tempoh 1976-1978 dianggap sebagai Marhalah al-Takwin al-Rabbani.[5] Di antara aktiviti  yang dijalankan oleh al-Ikhwan al-Muslimun  sepanjang tempoh di atas  ialah :

(a)Penekanan kepada aspek tarbiah, zikir dan ibadat. Pendukung gerakan al-Ikhwan digalakkan melakukan amalan nawafil seperti puasa dan solat sunat. Mereka juga dididik supaya menjaga lidah dan bersangka baik terhadap orang lain. Dalam tempoh ini, gerakan menerbitkan satu pamflet mengajak ahli melazimi taqwa dan berusaha melakukan tazkiyah al-Nafs.[6]

 

(b)Dialog dengan pemimpin Muhafazah.

Bagi memantapkan lagi organisasi al-Ikhwan al-Muslimun  Syria, barisan kepimpinan al-Ikhwan Syria mengadakan beberapa sesi pertemuan di setiap daerah. Pertemuan ini berlangsung dalam tiga peringkat iaitu :

(i)Pertemuan sekurang-kurangnya dua bulan sekali di kawasan Halab, Idlib, Hamah, Hims dan Damsyik.

(ii)Pertemuan sekurang-kurangnya  setiap enam bulan sekali meliputi kawasan yang jauh iaitu al-Furat, al-Riqqah dan al-Jazirah.

(iii)Pertemuan  setiap empat bulan sekali di kawasan al-Sahil dan Muhafazat  Janubiyyah.

 

(c)Menjalin hubungan rapat dengan golongan ulama.

Pada tahun 1976, Majlis Syura al-Ikhwan al-Muslimun  memutuskan supaya  gerakan menjalinkan hubungan dengan ulama berlandaskan garis panduan yang telah ditetapkan. Hasilnya pendukung-pendukung al-Ikhwan al-Muslimun telah menjalinkan hubungan dengan para ulama, penuntut ilmu dan syaikh  di sekolah-sekolah di  Syria.[7]

 

(d)Menggubal perlembagaan baru yang mengandungi prinsip-prinsip asas dan interaksi dalaman. Perlembagaan ini dibentuk berdasarkan perlembagaan lama terutamanya perlembagaan yang diletakkan oleh Hassan al-Banna   pada tahun 1948. Beberapa rombakan dan penyusunan semula organisasi dilakukan. [8]

 

(e)Menjalin hubungan dengan gerakan Islam di Turki. Pada tahun 1977, al-Ikhwan Syria di bawah pimpinan ،Adnan Sa،d al-Din  mengadakan lawatan ke  Ankara, Turki. Lawatan  tersebut bertujuan mengadakan pertemuan dengan beberapa pemimpin  Hizb Salamah. Dalam pertemuan tersebut kedua-dua pihak berdiskusi mengenai kerjasama antara dua  gerakan Islam.[9]

 

(f)Melakukan dialog antara anggota al-Ikhwan Syria yang berada di dalam dan luar negara bertujuan mengelakkan perselisihan dan menyatukan pendapat pendukung al-Ikhwan.[10]

 

3.3.4.3 Konflik al-Ikhwan – Asad(1976-1982)

 

Konflik al-Ikhwan dan rejim Asad bermula pada tahun 1976  apabila golongan muda bangkit melakukan penentangan bersenjata diluar arahan pemimpin al-Ikhwan. Penentangan bersenjata bermula  dengan pembunuhan Muhammad Ghurrah, Mudir al-Mukhabarat al-،Askariyyah.[11] Konfrontasi terhadap kerajaan berlaku akibat rasa tidak puas hati terhadap rejim. Berdasarkan analisis penulis terdapat dua faktor utama yang mendorong mereka melakukan penentangan terhadap rejim Asad iaitu penyelewengan pentadbiran dan kenyataan yang menyentuh kesucian Islam

 

Berdasarkan risalah yang diterbitkan oleh  al-Ikhwan al-Muslimun Syria, penentangan dilakukan kerana pentadbiran rejim Asad yang tidak telus terutama dalam aspek pendidikan, ekonomi dan politik. Kelemahan pentadbiran beliau dapat dilihat seperti berikut:

 

(i) Aspek  pendidikan

           

Rejim Asad telah mengamalkan  polisi pendidikan yang membangkitkan kemarahan al-Ikhwan iaitu memasukkan prinsip kekufuran[12] dan atiesme dalam sukatan pelajaran, memindahkan guru-guru yang berkelayakan dalam  bidang syariah, sastera dan sains ke jabatan-jabatan pemakanan, buruh, penempatan dan majlis perbandaran. Begitu juga mereka mengusir tenaga pengajar yang pro Islam di  universiti-universiti di Damsyik, al-Ladhikiyyah dan Halab melalui al-Marsum 1249 dan 1250 bertarikh 20 Sepetember 1979  serta al-Marsum 1256 bertarikh 27 September 1979.[13]

 

Rejim Asad juga merancang  untuk menutup al-Ma،ahid al-Syari،ah, mengubah kurikulum pendidikan Islam, memasukkan kajian yang mengagungkan gerakan yang sesat seperti al-Qaramitah[14] dengan slogan al-Harakah al-Isytirakiyyah dalam sukatan pelajaran dan mewajibkan Nizam al-Talai، wa al-Syabibah yang  merosakkan akidah serta akhlak remaja  melalui mu،askarat (perkhemahan) yang tidak menjaga batasan agama dan akhlak.[15]

 

(ii) Aspek Ekonomi

 

Penyelewengan  Asad dalam aspek ekonomi  ialah penyalahgunaan  sumber negara dan pengamalan budaya kronisme. Rifat al-Asad, adik kepada  Asad  dan keluarganya telah menyeleweng perbendaharaan negara dengan mengagihkannya  kepada kaum keluarganya  serta menyimpan di bank-bank luar negara. Beliau juga membina istana di Damsyik, al-Ladhikiyyah, dibandar  Qardahah dan  tempat-tempat lain.

 

Selain itu rejim Asad menyerahkan syarikat dan yayasan kepada mereka yang tidak layak. Implikasinya semua syarikat tersebut bankrap.Rejim Asad juga mengeluarkan  matawang secara berlebihan mengakibatkan kejatuhan nilai matawang. Gejala rasuah juga berleluasa dalam  pemberian projek-projek kerajaan..[16]

 

(c) Aspek politik dan pemerintahan :

 

Dalam aspek pemerintahan pula  Asad mengamalkan polisi menyekat kebebasan berfikir dan berpolitik. Sebarang bentuk pertubuhan politik adalah dilarang sama sekali. Dominasi parti Ba،th dalam pemerintahan serta penguasaan puak ،Alawi  dan keluarga Asad dalam parti al-Ba،th dan Majlis al-Sya،b ketara sekali.[17]Selain itu rejim Asad turut mengongkong masyarakat  dengan undang-undang darurat sejak 1963. Bermula  8 Mac 1963, warganegara Syria dibelenggu dengan perintah berkurung sehingga ke saat penulisan ini. [18]

 

Manakala kenyataan-kenyataan yang menyentuh kesucian Islam  yang membangkitkan kemarahan masyarakat khususnya al-Ikhwan ialah:

(a)Pada tahun 1974, Majalah Jil al-Thawrah yang merupakan lidah rasmi kepada Syabibah al-Thawrah Asadiyyah bil.85 meletakkan gambar perempuan bogel yang berbaring di atas kubah masjid (kemungkinan Qubbah al-Sakhrah) dan pada kemaluannya tertulis lafz al-Jalalah.

 

(b)Pada tahun 1978, pemerintah menimbulkan kontroversi apabila mereka melukis pada duit syiling Syria obor dan api yang tertulis lafz al-Jalalah dan di belakangnya tertulis perkataan ،Ali.

 

(c)Pada Jun 1980, lebih 100 buah masjid diceroboh pada waktu malam. Tentera telah mengoyak dan memijak Al-Quran dan buku-buku agama. Mereka juga mengebom beberapa buah masjid di Damsyik, Halab, Hims dan Hamah.

 

(d)Pada Oktober 1981, wanita-wanita dipaksa membuka tudung di jalan-jalan di Damsyik oleh  Mazallayat Saraya al-Difa،.

 

(e)Pada 16 Februari 1980, Majalah al-Fursan bil.127 yang merupakan lidah rasmi  Saraya al-Difa، yang dipimpin oleh  Rifa،t al-Asad menyebut :

(( أُرِيْدُ مِنْ حُكَّامِ الْعَرَبِ أَنْ يَفْهَمُوا مِن سُورِياَ كُلَّ شَيْء.. وَلِيَجْعَلُوا مِن الرَّفِيْقِ الأَسَدِ قِبْلَةً سِيَاسِيَّة يَعْبُدُونَهَا بَدَلاً مِنَ الرُّكُوعِ أَمَامَ أَوْثَانِ الإِسْلاَمِ ))  .

“Saya mahu pemimpin Arab memahami semua perkara tentang Syria….mereka perlu jadikan al-Rafiq Asad kiblat politik yang disembah  sebagai ganti rukuk dihadapan berhala Islam.”[19]

 

Tindakan-tindakan ini telah menyebabkan al-Ikhwan dan masyarakat awam  bangkit melakukan konfrontasi terhadap pemerintah. Di antara tahun 1976 hingga 1979, beberapa individu daripada  kalangan ،Alawi yang merupakan penyokong kuat rejim Asad terkorban seperti Kolonel ‘Ali Haydar dibunuh pada Oktober 1976, Brigedier ‘Abd al-Hamid Ruzzuq, Komando Pasukan Peluru Berpandu dibunuh pada Jun 1977, Kolonel ،Ahmad Khalil dibunuh pada Ogos 1978,،Adil Mini  dibunuh pada April 1979, Dr.Muhammad Syahdah, pakar neurologi yang merupakan doktor peribadi Asad dibunuh pada Ogos 1979 dan ramai lagi.

 

Penindasan yang dilakukan oleh rejim Asad juga menyebabkan pertubuhan-pertubuhan profesional memberi sokongan kepada al-Ikhwan dan berkonfrontasi dengan pemerintah.           Pada 22 Jun 1978, Niqabat Muhamin Dimasyq mengeluarkan resolusi qarar raqam 1 memprotes pemerintah. Mereka menuntut supaya rejim Asad mengembalikan demokrasi, kebebasan serta mematuhi undang-undang antarabangsa hak asasi manusia. Resolusi tersebut dipersetujui oleh al-Mu’tamar al-،Am li al-Muhamin(Muktamar Kesatuan Peguam) pada 29 Jun 1978.  Resolusi yang sama  diterbitkan beberapa kali sepanjang tahun 1978 dan 1979. Susulan daripada itu, al-Ikhwan telah mengeluarkan satu proklamasi memuji dan mengucapkan terima kasih kepada Niqabat al-Muhamin di atas kelantangan  mendedahkan penindasan kerajaan serta sikap berani mereka mengisytiharkan kerjasama dengan al-Ikhwan dalam membenteras kezaliman.[20]

 

Pada Mac 1980 satu demontrasi secara besar-besaran berlaku. Bermula pada 1 Mac  mogok berlaku di Halab, Hamah, Idlib, Hims, al-Ladhikiyyah, Tartus dan akhirnya sampai ke Damsyik. Mogok umum tersebut berterusan selama dua minggu di beberapa tempat.[21] Pihak pemerintah cuba meredakan keadaan tetapi gagal. Beberapa tahanan dibebaskan, namun begitu pada waktu yang sama Asad mengarahkan pegawai keselamatan melakukan  penangkapan dan pembunuhan yang dirahsiakan.

 

Sebagai reaksi terhadap  rejim Asad, para ulama, pelajar universiti, al-Ikhwan dan pertubuhan-pertubuhan profesional melakukan mogok umum pada 31 Mac 1980. Pada tarikh tersebut mereka berdemontrasi dan menghentikan aktiviti rasmi.  Penduduk Syria bersatu menentang Rejim Asad di semua bandar Syria kecuali Damsyik. Sekolah-sekolah, universiti-universti, pejabat-pejabat swasta ditutup sebagai tanda protes.[22]

 

Selepas menghadapi tekanan hebat daripada pelbagai pihak, Hafiz Asad  cuba meraih sokongan masyarakat awam. Sejak musim bunga tahun 1980, Asad memberi ucapan  yang penuh dengan sandiwara  sempena ulang tahun ke-17 pemerintahannya. Berikut ucapannya  seperti yang disebut di dalam buletin al-Tisyrin  bertarikh 1 Julai 1980:

“Ya, saya percaya pada tuhan dan berpegang dengan Islam. Dahulu, kini dan akan datang saya tetap sebagai seorang muslim. Syria bangga menjadi kubu dalam mempertahankan Islam, tetapi musuh Islam yang membuat kekacauan dalam agama akan dihapuskan.”

 

Hafiz Asad mengulang-ulang ucapannya ini pada 10, 11, 17, 22, 23 dan 24 Mac 1980 sehingga awal April dihadapan golongan pekerja, petani, kontraktor, pemuda, wanita, guru, penulis, pelajar dan atlit. Beliau mengajak mereka melakukan revolusi bersenjata  terhadap golongan yang menentangnya kerana mempengaruhi puluhan ribu pemuda dan wanita untuk menyokong mereka.

 

Sikap Hafiz Asad  ini menambahkan lagi  kemarahan awam. Pada 26 Jun 1980, Asad sendiri berdepan dengan cubaan untuk dibunuh. Insiden tersebut berlaku ketika Hafiz Asad menanti ketibaan delegasi Afrika di pintu masuk Qasr al-Diyafah. Pengawal peribadi Asad iaitu Khalid al-Husayn terkorban dalam insiden tersebut.[23]

 

Penentangan yang hebat ini menyebabkan Asad mengisytiharkan Akta 49. Akta yang diwartakan pada 7 Julai 1980 menyatakan bahawa setiap mereka yang menganggotai al-Ikhwan  akan dijatuhkan hukuman mati.[24] Melalui akta ini, Hafiz Asad bermaharajalela melakukan penindasan terhadap rakyat.  Rejim Asad telah menangkap beribu-ribu tahanan politik tanpa bicara. Sebahagian tahanan politik ini masih dalam tahanan sehingga ke saat penulisan kajian ini. Menurut laporan hak asasi manusia seramai 12,000 orang tahanan politik masih dipenjara manakala 15,000 orang hilang tanpa diketahui nasib mereka.[25] Semasa dalam tahanan, banduan  disiksa dengan pelbagai  bentuk penyiksaan yang tidak berperi kemanusiaan.

 

 

Beberapa siri pembunuhan secara beramai-ramai dilakukan seperti Majzarah Sijn Tadmur yang mengakibatkan kematian 700 jiwa dan kebanyakan mereka adalah daripada kalangan anggota al-Ikhwan. Majzarah Jisr al-Syughur pada 9 Mac 1980[26], Majzarah Sarmada pada 25 Julai 1980[27], Majzarah Hayy Hananu, Halab pada 11Ogos 1980[28] dan Majzarah Sahah al-،Abbasiyyin, Damsyik pada 18 Ogos 1980.[29]


[1]Dr.Umar F.Abd-Allah(1983), op.cit., hal.64, Zahiyyah Qaddurah(1985),  op.cit., hal.370.

 

[2] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.15. Sekularisme ialah fahaman falsafah yang memisahkan urusan-urusan keduniaan dari urusan-urusan agama. Ia meninggalkan peranan agama dan tuhan dari segala urusan kehidupan manusia. Sila lihat: Sulaiman Noordin(1997),  Sejarah Pemikiran 1 Sumber Ilmu, Perbandingan Ideologi  dan Order Baru Dunia, Bangi : Pusat Pengajian Umum, UKM, hal.100.

 

[3] Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.112-113.

 

[4] Dr.Umar F.Abd-Allah(1983), op.cit., hal.111, R. Hrair Dekmajian(1989), op.cit., hal.167,Nikalaos Van Dam(1996), The Struggle for Power in Syria, Politics and Society under Asad and Ba،th Party, New York: I.B Tauris Publishers, London, hal.111.

 

[5] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.22.

 

[6] Ibid.

 

[7] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.27-28.

 

[8] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal. 23-24.

 

[9] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.28.

 

[10] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.29-30.

 

[11] Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.134, ،Adnan Sa،d al-Din (1998), op.cit. , hal.22.

 

[12] Mumarasat al-Nizam fi Muwajahah wa Ba،d al-Rudud al-Sya،biyyah(t.t, T.T.P) : Mansyurat Maktab al-I،lam li Jama،ah al-Ikhwan al-Muslimin fi Suriyah, hal.5.

 

[13] ،Adnan Sa،d al-Din (1998), op.cit., hal.62.

 

[14] al-Qaramitah ialah mazhab syiah yang berpecah dari mazhab al-Isma،iliyyah atas sebab politik dan beberapa perselisihan dari sudut kepercayaan. Mereka berpegang dengan aqidah al-hulul wa al-ittihad dengan mengatakan bahawa roh Allah bersatu dengan imam-imam mereka.                   al-Qaramitah muncul pada pertengahan kedua kurun ke-3 H di kawasan Yaman, Utara Iraq dan Bahrain dan berkembang di kawasan padang pasir. Mereka membuat penentangan terhadap kerajaan Abbasiyah. Sila lihat : (1)Mahmud Syakir(1979), al-Qaramitah, Beirut: al-Maktab al-Islami, (2)Zaqzuq et al.(2001), op.cit., hal.1128-1130.

 

[15]،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.65. Mumarasat al-Nizam fi Muwajahah wa Ba،d al-Rudud al-Sya،biyyah (t.t),  op.cit.,  hal.5.

 

[16] Mumarasat al-Nizam fi Muwajahah wa Ba،d al-Rudud al-Sya،biyyah (t.t, T.T.P) : Mansyurat Maktab al-I،lam li Jama،ah al-Ikhwan al-Muslimin fi Suriyah, hal. 5-6.

 

[17] Mumarasat al-Nizam fi Muwajahah wa Ba،d al-Rudud al-Sya،biyyah (t.t, T.T.P) : Mansyurat Maktab al-I،lam li Jama،ah al-Ikhwan al-Muslimin fi Suriyah, hal.8-9.

 

[18]Syrian Human Rights Committee: al-Qawanin al-Qam،iyyah fi Suriyah, http://www.shrc.org/arabic/ law2.htm.27 Ogos 2003.

[19] “Jarimah al-Qarn fi Dhikra Ma’sah Hamah al-Sadisah،Asyrah”, Risalah al-Fida’,bil.3, Februari 1998, hal.33-35.

 

[20] Dr.Umar F. Abd-Allah(1982),  op.cit., hal.112.

 

[21] Dr.Umar F. Abd-Allah(1982),  op.cit., hal.112, Mumarasat al-Nizam fi Muwajahah wa Ba،d al-Rudud al-Sya،biyyah (t.t), T.T.P : Mansyurat Maktab al-I،lam li Jama،ah al-Ikhwan al-Muslimin fi Suriyah, hal.13.

 

[22] Dr. Umar F. Abd -Allah(1982),  op.cit., hal.112-113.

 

[23] Patrick Seale(1988), op.cit.,  hal.328-329.

 

[24] Dr.Umar F.Abd-Allah(1982), op.cit., hal.84,R.Hrair Dekmejian(1989),  op.cit., hal.169,  ،Adnan Sa،d al-Din (1998), op.cit., hal.53.

 

[25] Syrian Human Rights Committee :  35 ،Ama min Ghiyab al-Hurriyyat al-Insaniyyah wa al-Asasiyyah, http:// http://www.shrc.org/arabic/index.htm/ communications/report1998/archive1998.htm, 27 Ogos 2003.

 

[26] Sila lihat: Majzarah Tadmur al-Kubra ،Ala Lisan Munafidhiha dalam Muhammad Salim Hammad(t.t), Tadmur Syahid wa Masyhud, Kaherah: al-Zahra’ li A،lam al-،Arabi, hal.213-229.

 

[27] Hamah Ma’sah al-،Asr(t.t), T.T.P: Maktab al-I،lam Jama،ah al-Ikhwan al-Muslimin, hal.22, Majzarah Hamah, al-Qissah al-Haqiqiyyah bi al-Asma’ wa al-Waqai،  wa al-Arqam wa al-Suwwar li Akbar Majzarah fi al-،Asr al-Hadith(t.t), T.T.P.: Mansyurat al-Tahaluf al-Watani li Tahrir Suriyyah, hal.160.

 

[28] Ibid.

 

[29] Ibid.

 

Perkembangan al-Ikhwan al-Muslimun Syria(1949-1989) Part 3

Zaman Pemerintahan Ba،th(Sebelum Hafiz al-Asad 1963-1971)

 

Hizb al-Ba،th al-Isytirakimula menerajui pemerintahan Syria mulai 8 Mac 1963 melalui rampasan kuasa yang dilakukan oleh Ziyad al-Hariri. Pemerintahan Ba،th yang baru, mengamalkan dasar menekan gerakan Islam. Sejak 1963 sehingga ke saat penulisan kajian ini, gerakan Islam menghadapi cabaran dan tribulasi yang tidak dilalui sebelumnya. Muraqib al-،Am ،Isam al-،Attar sendiri terpaksa meninggalkan Syria. Beliau dibenarkan untuk menunaikan haji di Mekah dengan syarat tidak kembali ke Syria.  Beliau menetap di Athen, Jerman. [1] Era pemerintahan Hizb al-Ba،th al-Isytiraki menyaksikan tragedi demi tragedi yang tidak diketahui penghujungnya. Gerakan al-Ikhwan al-Muslimun mula membuat penentangan bersenjata. Konfrontasi pertama ialah melalui tragedi  Jami،  al-Sultan 1964.

 

 

3.3.3.1 Tragedi  Jami،  al-Sultan 1964

 

            Tragedi  Jami،  al-Sultan 1964 berpunca dari sikap pihak  pemerintah yang bertindak agresif terhadap ulama.Mereka telah  menukarkan beberapa orang guru Pendidikan Islam kepada pekerjaan yang tiada kaitan dengan ikhtisas mereka. Pemerintah juga telah menangkap Nizar ،Urwani, pelajar Madrasah ،Uthman al-Hurani kerana menulis perkataan menentang kerajaan di dinding Jami، al-Arba،in.[2]

 

            Isu  ini telah  menyebabkan penduduk Hamah menjadi marah dan berkumpul di Dar al-Hukumah yang terletak di tengah bandar Hamah menuntut perlaksanaan hukum Islam serta meminta  pemerintah membebaskan tahanan politik. Namun pergerakan mereka dihalang oleh tentera. [3] Situasi di atas menyebabkan Marwan Hadid bersama rakan-rakannya bertindak mogok  di Jami’ al-Sultan sepanjang hari menuntut supaya Nizar ،Urwani dibebaskan.[4]  Pihak pemerintah pula mula mengepung Hamah dengan tentera dan kereta kebal. Situasi di Hamah tidak stabil   sehinggalah  Marwan Hadid  dan pengikutnya menyerah diri. Pihak berkuasa kemudiannya mengebom masjid al-Sultan. Beberapa pemuda yang masih berada di dalam masjid dan tidak menyerah diri bersama Marwan Hadid terkorban.

 

Tragedi  Jami’ al-Sultan 1964berakhir dengan kemusnahan Jami’ al-Sultan dan menyebabkan kehilangan  empat jiwa. Keadaan di Hamah tidak menentu sehinggalah syaikh Muhammad al-Hamid bertemu dan berbincang dengan pemerintah untuk mengembalikan suasana Hamah seperti sediakala. [5]

 

3.3.3.2 Tragedi Damsyik dan Hims

 

Pada tahun 1965 berlaku tragedi Damsyik  dan tragedi  Hims apabila pemerintah menceroboh masjid seperti yang berlaku di masjid  al-Umawidi Damsyik, masjid  Khalid bin al-Walid di Hims dan masjid al-Sultan di Hamah. Kemudian suasana politik reda seketika apabila berlakunya diplomasi  antara pemerintah dan golongan penentang.[6]

 

 3.3.3.3 Penahanan Politikus al-Ikhwan al-Muslimun  1967

 

Pada tahun 1967 pemerintah  menangkap beberapa pemimpin al-Ikhwan  iaitu ،Abd al-Fattah Abu Ghuddah, Marwan Hadid dan al-Haj Badi’ ،Adi. Tindakan ini bertujuan mengelakkan penentangan terhadap usaha kerajaan menyerahkan bukit Golan kepada Yahudi.[7]

 

 

3.3.3.4 Krisis Kepimpinan 1969-1971

 

Pada tahun 1969, al-Ikhwan  Syria menghadapi krisis  dalaman apabila mereka berpecah kepada dua kumpulan iaitu penyokong ،Isam al-،Attar  dan pengikut ،Abd al-Fattah Abu Ghuddah. Sentimen perpecahan bermula pada 1968 apabila timbulnya perbezaan pendapat dari sudut metod dan kepimpinan. Sejak 1963, ،Isam al-،Attar yang mengepalai kepimpinan  terus menggerakkan  al-Ikhwan  al-Muslimun melalui perwakilan tempatan tanpa memberi reaksi  kepada tuntutan golongan agresif yang inginkan perubahan dalam metod dan objektif organisasi.

 

Krisis dalaman  memuncak pada 1969 dalam satu mesyuarat sulit al-Ikhwan  al-Muslimun Syria. al-،Attar telah menamakan tiga tokoh yang menonjol untuk mendominasi  mesyuarat iaitu Dr.Mufawwaq al-Dabbul[8], Amin Yakan  dari Halab dan  ،Adnan Sa،id dari al-Ladhikiyyah. Dalam mesyuarat, perpecahan berlaku di antara Markaz Damsyik dengan Markaz Janub  yang terdiri daripada Hamah, Halab dan al-Ladhakiyah. Kumpulan Damsyik tidak bersetuju dengan konfrontasi tentera  dalam berdepan dengan rejim Ba،th. Mereka meyokong  ،Isam al-،Attar yang mahukan al-Ikhwan berdepan dengan rejim secara diplomasi. Antara mereka yang berada dalam kumpulan ini ialah Muwaffaq al-Dabbul, Muhammad al-Hawari, ،Ali Masy،al, Zuhayr al-Syawisy, Hasan Huwaydi dan lain-lain lagi. Mereka juga mempunyai penyokong dari luar Damsyik tetapi tidak ramai. Pihak yang menyokong pandangan konfrontasi ketenteraan pula ialah seperti  Amin Yakan, ،Adnan Sa،id, ،Abd al-Fattah Abu Ghuddah, ،Adnan Sa،d  al-Din dan lain-lain lagi.

 

Pada tahun 1971, al-Ikhwan  al-Muslimun dari Jordan, Mesir, Sudan dan negara Teluk  berusaha menjadi orang tengah di antara kedua belah pihak. Mereka meminta supaya menghentikan perselisihan. Satu pemilihan sulit dilakukan, namun pemilihan pertama diboikot oleh pengikut ،Isam al-،Attar. Pada pemilihan kedua, pengiktirafan diberikan kepada al-Tanzim al-،Alami al-Ikhwan  al-Muslimin Suriya. Pimpinan yang  baru dilantik tidak mendapat sokongan daripada kumpulan Damsyik dan pengikut ،Isam al-،Attar tetapi mereka mendapat sokongan daripada  majoriti belia al-Ikhwan  al-Muslimun.  Oleh itu, sejak  tahun 1971 terdapat dua organisasi al-Ikhwan al-Muslimun Syria. Krisis kepimpinan ini tidak selesai sehingga  al-Jabhah al-Islamiyyah  ditubuhkan pada tahun 1981.[9]

 


[1] Dr.Umar F.Abd-Allah(1983), op.cit., hal.101.

 

[2]Ahmad al-Jawwad(t.t), Adwa’ ،ala Ahdath Jami، al-Sultan fi 14/4/1964, hal.3-4, Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.78, Mohd.Fisol(t.t), op.cit., hal.25.

 

[3]Ahmad al- Jawwad(t.t), Adwa’ ،ala Ahdath Jami،  al-Sultan fi 14/4/1964, hal.6.

 

[4] Ibid.

 

[5] Ahmad al- Jawwad(t.t), Adwa’ ،ala Ahdath Jami،  al-Sultan fi 14/4/1964,  hal.17. Temubual penulis dengan  Faris al-Milli pada  29 April 2000.

 

[6] ،Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.14.

 

[7]Ahmad al-Jawwad(t.t), Mahamid fi al-Sirah al-Syaikh Muhammad al-Hamid, hal.13.

 

[8]Beliau merupakan tokoh yang paling menonjol di Markaz Damsyiq. Beliau bertugas sebagai profesor Matematik di Universiti Damsyik.

 

[9]Dr.Umar F.Abd-Allah(1983), op.cit., hal.108.

 

Perkembangan al-Ikhwan al-Muslimun Syria(1949-1989) Part 2

Zaman Pemerintahan Demokrasi(1954 -1963).

3.3.2.1 Kedudukan al-Ikhwan al-Muslimun  Selepas Kejatuhan Adib al-Syiskali

Kolonel Adib al-Syiskali terus memerintah Syria sehinggalah satu gerakan penentangan oleh pihak tentera bermula di sebelah utara Syria pada 25 Februari 1954. Penentangan tersebut merebak ke beberapa buah bandar menyebabkan  Kolonel Adib al-Syiskali  meletakkan jawatan dan meninggalkan Syria.[1] Dalam menghadapi senario politik yang baru, al-Ikhwan al-Muslimun  sekali lagi bergerak cergas selepas kejatuhan kerajaan Adib al-Syiskali. Mereka meneruskan pergerakan walaupun belum ada  undang-undang rasmi di Syria. Syria berada dalam keadaan tanpa undang-undang  sehinggalah pilihanraya baru diadakan dan Syukri al-Qutili sekali lagi dilantik menjadi presiden pada 16 September 1955.[2]

Berdasarkan pengalaman menghadapi cabaran dan tribulasi yang lalu, pucuk pimpinan gerakan al- Ikhwan al-Muslimun  mengubah pandangan dalam pendekatan dan perancangan politik. Mereka mengeluarkan  satu kenyataan yang  menyebut:

(a)al- Ikhwan al-Muslimun  bersedia memberi kerjasama dengan mana-mana pemerintah   yang  iltizam dengan Islam.

(b)mengkritik penyelewengan, keruntuhan akhlak dan menyatakan bahawa Islam adalah dakwah, kerajaan dan peraturan.

(c)mengumumkan tidak turut serta dalam pilihanraya dan kerajaan serta membuat keputusan untuk menumpukan kepada aspek tarbiah.[3]

Dalam piliharaya yang diadakan pada musim panas tahun 1954, al- Ikhwan al-Muslimun  tidak menghantar seorang calon pun untuk bertanding. Muhammad  al-Mubarak yang tidak sependapat dengan al-Ikhwan al-Muslimun telah bertindak keluar daripada  gerakan.  Beliau telah menyertai pilihanraya 1954  atas tiket calon bebas.[4] Pada peringkat awal pilihanraya, al-Ikhwan al-Muslimun  telah mengeluarkan satu kenyataan menjelaskan pendirian mereka terhadap pilihanraya dan menyatakan Muhammad  al-Mubarak  bukanlah mewakili gerakan.  Tindakan tersebut menyebabkan Muhammad  al-Mubarak  kalah dalam undian yang pertama. Walaubagaimanapun  al-Ikhwan al-Muslimun  kemudiannya   mengubah pendirian mereka dengan memberi sokongan kepada beliau.  Muhammad  al-Mubarak  menang dalam undian yang kedua.[5]

Semasa al- Ikhwan al-Muslimun  Syria  mengambil pendirian memberi tumpuan kepada aspek tarbiah dan keagamaan, al-Ikhwan al-Muslimun Mesir sedang menghadapi  cabaran dengan Jamal ،Abd al-Nasir. Sahifah al-Manar  yang merupakan lidah rasmi al-Ikhwan al-Muslimun   Syria  telah menyediakan satu ruangan khas untuk menceritakan perkembangan yang berlaku di Mesir. Jamal      ،Abd al-Nasir  yang menjadi presiden Mesir ketika itu telah menjatuhkan hukuman mati terhadap enam orang pemimpin al-Ikhwan Mesir iaitu  ،Abd        al-Qadir ،Awdah[6], Muhammad al-Farghali, Yusuf Tahla،at, Ibrahim al-Tayyib, Hindawi Duwayr dan Mahmud ،Abd al-Latif.[7] Mereka dijatuhkan hukuman bunuh kerana tuduhan cuba menggulingkan  rejim ،Abd al-Nasir. [8] Tindakan rejim  ،Abd al-Nasir  telah menimbulkan kemarahan umat Islam. Satu revolusi dan penentangan berlaku  dari Maghribi sampai ke Indonesia. Begitu juga di Syria, demontrasi diadakan di beberapa tempat menentang pembunuhan enam orang pemimpin  al-Ikhwan di Mesir. Mustafa al-Siba،i telah berdiri selepas solat, meminta orang ramai supaya mendoakan para syuhada. [9]

Ketika al-Ikhwan al-Muslimun Mesir menghadapi tekanan daripada rejim  ،Abd al-Nasir, al-Ikhwan al-Muslimun Syria  mengambil alih fungsi gerakan      al-Ikhwan di Mesir. Mereka  berperanan sebagai tunggak kepada al-Ikhwan di tanah Arab.[10]  Pada Mac 1957, satu Muktamar al-Ikhwan al-Muslimun dari seluruh pelusuk tanah Arab diadakan di Syria.[11]

Pada 1957, Mustafa al-Siba،i meletakkan jawatan disebabkan masalah  kesihatan dan tekanan politik. Kepimpinan al-Ikhwan al-Muslimun Syria  diambil alih oleh  ،Isam al-،Attar.[12]

 3.3.2.2 Zaman al-Wihdah(Penyatuan Mesir-Syria) 1958-1961

Kedudukan al-Ikhwan Syria yang stabil antara 1954-1958 berubah apabila mereka berdepan dengan tekanan pada zaman ‘al-Wihdah (1958-1961). Jamal ،Abd al-Nasir  mengamalkan dasar pembubaran parti politik. al-Ikhwan Syria terpaksa akur dengan dasar tersebut.  Mereka menjalankan aktiviti secara sulit.[13]

3.3.2.3 Kedudukan al-Ikhwan al-Muslimun Selepas Zaman al-Wihdah

Pada 1961, penyatuan antara Mesir dan Syria berakhir. Keadaan ini  memberi peluang kepada al-Ikhwan Syria bergerak secara bebas sekali lagi. Mereka turut serta dalam pilihanraya yang diadakan pada Disember 1961 di bawah pimpinan،Isam al-،Attar. Dalam pilihanraya tersebut mereka memperolehi kejayaan yang membanggakan apabila memenangi  10 kerusi. [14]

Selesai pilihanraya 1961, Dr.Nazim al-Qudsi telah dilantik sebagai presiden yang baru. Pada  28 Mac 1962, pihak tentera mengambil alih kuasa dan memerintah sehinggalah terbentuknya peralihan kuasa. Pada 13 April 1962,      Dr.Nazim al-Qudsi dilantik sekali lagi menjadi presiden.  Beliau meminta          Dr.Basyir al-،Azamah untuk membentuk kerajaan  baru yang terdiri dari golongan berhaluan kanan dan kiri yang sederhana serta beberapa anggota Hizb al-Ba،th al-Isytiraki. Beliau terus menerajui pemerintahan sehingga meletakkan jawatan pada 22 September 1962. Beliau meminta Dr.Nazim al-Qudsi untuk bekerjasama dengan tentera melantik Khalid al-،Azam untuk membentuk kerajaan yang baru. Beliau terus memerintah Syria sehingga  8 Mac 1963.[15]


[1] Zahiyyah Qaddurah(1985), op.cit., hal.268.

[2] Ibid, al-Habib al-Janhani(1989), op.cit.,  hal.119.

 

[3] Ibid.

 

[4] Dr.Umar F.Abd-Allah(1983),  op.cit., hal.100, Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.52-53.

[5] Sa،id Hawwa(1988d), op.cit.,  hal.38.

[6] Beliau merupakan seorang ulama dalam bidang undang-undang dan syariah di Mesir. Beliau merupakan salah seorang pemimpin al-Ikhwan Mesir yang terkenal.

[7] Fathi Yakan(1987), op.cit., hal.97-98.

[8] Richard Paul Mitchell(1985), al-Ikhwan al-Muslimun, ،Abd al-Warith Sa،id(terj.),  Kaherah: Maktabat Madbuli, hal.293.

[9] Richard Paul Mitchell(1985),  op.cit., hal.294.

[10] Dr.Umar F.Abd- Allah(1983),  op.cit., hal.91, al-Habib al-Janhani(1989),  op.cit.,  hal.119.

[11] al-Habib al-Janhani(1989),  op.cit.,  hal.119.

[12] Dr.Umar F.Abd- Allah(1983),  op.cit., hal.101.

[13] Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.54-55, al-Habib al-Janhani(1989), op.cit.,  hal.119.

[14]Fathi Yakan(1987), op.cit., hal.42, Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.43, al-Habib al-Janhani (1989), op.cit., hal.119-120.

[15] Zahiyyah Qaddurah(1985), op.cit., hal.269-270.

Perkembangan al-Ikhwan al-Muslimun Syria(1949-1989) Part 1

Zaman Rampasan Kuasa(1949-1954)

 

Sepanjang tempoh 1949-1954, Syria berdepan dengan kegawatan politik khususnya selepas peristiwa penguasaan Yahudi di Palestin. Setiap pihak  menuding jari menyalahkan antara satu sama lain  berhubung peristiwa yang berlaku di Palestin. Pada  masa yang sama, pemerintah  dituduh dengan pentadbiran yang lemah  kerana  mengamalkan rasuah dan penyelewengan. Situasi di atas telah memberi peluang kepada Amerika untuk campur tangan dalam pergolakan politik Syria.[1]

 

3.3.1.1 Rampasan Kuasa Husni al-Za،im(30  Mac 1949)

 

Pada 30 Mac 1949, penggulingan kuasa yang pertama berlaku dalam sejarah  Syria moden. Husni al-Za،im yang merupakan Qa،id al-Jaysy al-Suri         (Ketua tentera Syria) telah menangkap presiden Syria, Syukri al-Qutili dan Perdana Menteri Khalid al-،Azam. Beliau mengumumkan dirinya sebagai perdana Menteri dan kemudiannya sebagai presiden Syria yang baru. Kedudukan beliau sebagai presiden mendapat pengiktirafan daripada kerajaan Mesir dan Arab Saudi.[2]

 

Menurut Dr.Umar F.Abd-Allah, rampasan kuasa ini mendapat sokongan CIA, Kedutaan Amerika di Damsyik. Miles Copeland seorang diplomat di Kedutaan Amerika pada tahun 1949 menulis:

“Tindakan politik di bawah Major Stephen telah dilakukan secara sistematik dengan kerjasama Za،im, pegawai tentera Syria. Beliau telah memberi idea kepada Za،im tentang rampasan kuasa. Beliau telah menasihatinya tentang cara rampasan dan menunjukkan kepadanya asas gerakan sulit.”[3]

 

Dalam berdepan dengan senario politik yang baru, al-Ikhwan al-Muslimun yang mengepalai gerakan Islam sejak 1947, bercita-cita membentuk sebuah kerajaan baru. Pada 9 April 1949, mereka telah menulis mudhakkarah(kenyataan) yang menjelaskan situasi negara dan mengemukakan penyelesaian kepada kegawatan yang sedang dihadapi. Namun usaha al-Ikhwan al-Muslimun tidak berhasil  kerana polisi pemerintah yang menekan gerakan Islam. Husni al-Za،im telah melakukan tindakan berikut bagi menyekat perkembangan pertubuhan politik di Syria:

i)Menyekat kebebasan akhbar tempatan dengan melakukan pemeriksaan yang ketat dan menarik balik beberapa permit akhbar tempatan .

ii)Menukarkan Majallah al-Ahkam al-،Adliyyah yang merupakan perundangan Islam kepada perundangan Perancis.

(iii)Mengharamkan penubuhan parti politik.

 

Kenyataan  akhbar al-Yawm al-Misriyyah, mengeluarkan arahan presiden Husni al-Za،im  kepada Mudir al-Amn al-،Am  supaya menggunakan uslub yang keras untuk berdepan dengan golongan komunis. Kemudiannya beliau akan bertindak ke atas al-Ikhwan kerana beliau tidak mampu menghapuskan dua pengaruh besar dalam satu masa.[4] Sepanjang tempoh ini, al-Ikhwan tidak dapat menaruh harapan kerana kelumpuhan sistem demokrasi. Pada Mei 1949, pengeluaran  majalah al-Manar terbitan   al-Ikhwan al-Muslimun dihentikan.[5]

 

 

3.3.1.2 Rampasan Kuasa Sami al-Hinnawi(Ogos 1949)

 

Lima bulan selepas rampasan kuasa yang pertama, iaitu pada Ogos 1949, rampasan kuasa kedua dilakukan oleh Sami al-Hinnawi[6] Ra’is Arkan al-Jaysy al-Suri.  Penggulingan kuasa yang bertujuan menyokong penyatuan Syria dengan Iraq dan mendapat sokongan British.[7] Rampasan kuasa ini mengakibatkan Husni al-Za،im dan perdana menterinya Muhsin al-Birazi dibunuh.[8]

 

Ketika berhadapan dengan senario politik yang baru, pucuk pimpinan gerakan Islam mengubah strategi pergerakan. Gerakan Islam  terutamanya          al-Ikhwan al-Muslimun bergerak sebagai sebuah badan agama dan kebudayaan. al-Ikhwan al-Muslimun bekerjasama dengan pertubuhan lain menjalankan aktiviti politik melalui  al-Jabhah al-Islamiyyah al-Isytirakiyyah. Pemimpin gerakan Islam telah menyertai pilihanraya November 1949 di atas  nama gerakan ini.[9]  Topik yang menjadi  manifesto utama mereka ialah perancangan penyatuan negara Arab dan penentangan pengaruh barat ke atas negara Arab seperti sistem monarki di Iraq dan Jordan. Antara isu hangat yang timbul dalam pilihanraya tersebut  ialah kepentingan menjalinkan hubungan antara orang Islam dan kristian yang diketengahkan oleh Mustafa al-Siba،i. Isu tersebut timbul kerana terdapat dua calon Kristian yang mewakili  al-Jabhah al-Islamiyyah-al-Isytirakiyyah.[10]

 

3.3.1.3 Rampasan Kuasa Adib al-Syiskali  I (19 Disember 1949)

 

Hanya beberapa minggu sahaja setelah selesainya pilihanraya 1949, Kolonel Adib al-Syiskali[11]  yang pro Amerika  melakukan penggulingan kuasa yang ketiga  iaitu pada 19 Disember 1949.[12] Tindakan tersebut bertujuan menentang perancangan penyatuan Syria-Iraq.[13] Untuk  menangani situasi  politik yang baru, al-Ikhwan al-Muslimun  menggunakan pendekatan politik yang berbeza. Mereka menyokong pemerintahan Khalid al-،Azam yang dilantik oleh Kolonel Adib al-Syiskali. Namun begitu, usaha tersebut tidak menguntungkan  gerakan Islam kerana  kerajaan Khalid al-،Azam  hanyalah boneka kepada  diktator.  Pihak sebenar yang menentukan politik negara ialah tentera.

 

Pada tahun 1951, al-Ikhwan al-Muslimun  sekali lagi mengubah strategi politiknya. Mereka menolak kerjasama dengan kumpulan Khalid al-،Azam yang kedua. Pada masa yang sama mereka menyatakan kesediaan untuk bekerjasama dengan kumpulan  I’tilaf al-Watani yang merupakan kumpulan yang terbesar dalam parlimen. Apabila tuntutan al-Ikhwan ditolak, mereka berkecuali  dalam penentuan kerajaan yang baru. [14]

 

Pada musim panas tahun 1951, apabila golongan pekerja  membuat rusuhan  di Halab, Hims dan Damsyik, al- Ikhwan al-Muslimun  turut campur tangan dalam  tuntutan golongan pekerja. Wakil parlimen al-Jabhah                    al-Islamiyyah al-Isytirakiyyah telah memberi sokongan kepada  Akram al-Hurani dan perwakilan Hizb al-Ba،th al-،Arabi di dalam mewartakan  Qanun Tahdid al-Mulkiyyah al-Zira،iyyah(Kanun Pemilikan Tanah Pertanian). Selain itu al-Ikhwan al-Muslimun turut menyokong gerakan petani menentang al-Iqta،iyyin(tuan-tuan tanah) pada musim panas 1951. Suasana politik di Syria menjadi semakin tidak stabil apabila polis dan tentera menyerang demontrasi awam yang diadakan di  Hims dan Hamah. Pertembungan sengit berlaku di antara pucuk pimpinan politik tempatan dengan pemimpin  tentera.[15]

 

3.3.1.4  Rampasan Kuasa Adib al-Syiskali  II (2 Disember 1951)

 

Keadaan politik yang bergolak di Syria telah membuka ruang  kepada  Kolonel Adib al-Syiskali  untuk melakukan rampasan kuasa kali kedua pada 2 Disember 1951. Pada 4 Januari 1952, pihak tentera telah mengeluarkan satu kenyataan mengharamkan pertubuhan politik dan pertubuhan militia. Tidak lama selepas itu, iaitu pada 16 Januari 1952,  satu kenyataan  menghalang kegiatan al- Ikhwan al-Muslimun  dikeluarkan. Organisasi gerakan terpaksa dibubarkan dan semua markaz serta cawangan al-Ikhwan al-Muslimun  di arahkan supaya ditutup.

 

Sepanjang tahun 1952-1954 ramai pendukung gerakan Islam yang dipenjara atau diusir keluar seperti yang dinyatakan dalam risalah yang ditujukan kepada penduduk Syria selepas kejatuhan diktator tentera pada 1954.[16]

 


[1] al-Habib al-Janhani(1989), op.cit.,  hal.117.

 

[2] Zahiyyah  Qaddurah(1985), op.cit., hal.267.

 

[3] Dr.Umar F.Abd-Allah(1983),  op.cit., hal.49-50.

 

[4] al-Habib al-Janhani(1989),  op.cit.,  hal.116-117.

 

[5] al-Habib al-Janhani(1989), op.cit., hal. 118.

 

[6] Beliau ialah Muhammad Sami Hilmi al-Hinnawi. Beliau dilahirkan di Halab pada  tahun 1898. Beliau mendapat pendidikan di Madrasah Dar al-Mu،allimin, Damsyik(1916), Madrasah            al- ،Askariyyah di Istanbul  dan al-Madrasah al-Harbiyyah, Damsyik (1918-1919). Beliau pernah terlibat dalam Perang Dunia I dan Perang Islam-Yahudi(1948). Adib al-Syiskali yang telah melakukan rampasan kuasa telah memenjarakan beliau. Setelah dibebaskan beliau berhijrah ke Beirut. Di sini beliau dibunuh oleh Muhammad bin Ahmad bin Harsy pada 30 Oktober 1950. Jenazah beliau dikebumikan di Damsyik. Sila lihat: al-Zirakli(1984),  op.cit., j.6, hal.135.

 

[7] Dr.Umar F.Abd-Allah(1983),  op.cit., hal.51.

 

[8] Zahiyyah Qaddurah(1985), op.cit., hal.268.

 

[9] Dr.Umar F. Abd-Allah(1983), op. cit. hal.115.

 

[10] al-Habib al-Janhani(1989), op.cit., hal.118.

 

[11] Beliau ialah Adib bin Hasan al-Syiskali. Beliau dilahirkan di Hamah dan mendapat pendidikan di Madrasah al-Zira،iyyah, Sulamiyah. Pada tahun 1945, beliau menyertai peperangan membebaskan Syria daripada penjajahan Perancis. Pada peringkat awal beliau bersama Husni al-Za،im tetapi beliau kemudiannya disingkirkan pada tahun 1949 kerana perselisihan pendapat. Pada  zaman pemerintahan al-Hinnawi beliau dilantik sebagai ketua tentera. Selepas melakukan rampasan kuasa(tahun 1949 dan tahun 1951), beliau meninggalkan Syria pada tahun 1953 dan menetap di beberapa negara seperti Arab Saudi(1954-1957), Perancis(1957-1960) dan akhirnya di Brazil. Beliau meninggal dunia di Brazil kerana dibunuh. Sila lihat: al-Zirakli(1984),  op.cit., j.1, hal.285-286.

 

[12] Dr.Umar F.Abd-Allah(1983), op.cit., hal.51, al-Habib al-Janhani(1989), op.cit., hal.118.

 

[13] Zahiyyah Qaddurah(1985), op.cit., hal.268.

 

[14] al-Habib al-Janhani(1989),  op.cit., hal.118.

 

[15]  Ibid.

 

[16] al-Habib al-Janhani(1989),  op.cit., hal.118-119.

 

Latar Belakang Penubuhan  al-Ikhwan al-Muslimun Syria.

3.2.1  Pengasasan   al-Ikhwan al-Muslimun Syria.

Kajian tidak dapat memastikan tarikh yang tepat tentang kemunculan     al-Ikhwan al-Muslimun Syria. al-Ikhwan al-Muslimun Syria  terbentuk melalui kombinasi beberapa pertubuhan Islam di Syria.[1] Pertubuhan tersebut ialah :

(a)Syabab Muhammad  

 

Abu Sa،ud ،Abd al-Salam telah menubuhkan Jam،iyyah al-Rabitah al-Diniyyah li Syabab Muhammad pada tahun 1934 di Hims.[2]

 (b)Dar al-Arqam atau al-Syubban al-Muslimun

 

            Dar al-Arqam ditubuhkan di Halab dibawah pimpinan ،Umar Baha’ al-Amiri[3] pada tahun 1937. Dar al-Arqam yang asalnya  merupakan kelab kebudayaan dan sukan telah bertukar menjadi Dar al-Syubban al-Muslimun.[4]

(c)Cawangan al-Ikhwan al-Muslimun Mesir di Hamah.

 

            Pertubuhan di atas diasaskan oleh Muhammad al-Hamid bersama-sama rakan-rakannya seperti ،Abd-Allah al-Hallaq, Munir Lutfi, Munir al-Hurani, al-Haj ،Abd al-Ghani al-Sa،ati dan  ،Abd  al-Ghani al-Hamid.[5]

Pertubuhan-pertubuhan tersebut akhirnya disatukan atas nama  Jam،iyyah  al-Ikhwan al-Muslimin di antara tahun 1945 dan 1946. Mustafa al-Siba،i telah dipilih sebagai  Muraqib al-،Am,al-Ikhwan al-MuslimunSyria dan Lubnan yang pertama.[6]

Jam،iyyah al-Ikhwan al-Muslimin berkembang dengan cepat dan mengepalai  pertubuhan Islam yang lain sejak pilihanraya 1947 sehingga sekarang. Mereka telah melalui pelbagai peringkat dan memberi kesan kepada perkembangan politik di Syria.[7] Pada peringkat awal penubuhan, al-Ikhwan al-MuslimunSyria di bawah pimpinan Mustafa al-Siba،i telah melaksanakan program-program berikut :

(a) membentuk al-Lujnah al-Markaziyyah al-،ulya.

(b) menerbitkan risalah berkaitan  pergerakan  yang bertajuk: Ahdafuna wa   Mabadiuna(Matlamat dan Prinsip Kami) pada tahun 1945.

(c) gerakan menentang  French Mandate pada tahun 1945.

(d) mengasaskan organisasi Futuwwah pada Ogos 1946. Organisasi tersebut  berfungsi sebagai satu mukhayyam besar untuk melatih anggotanya menggunakan senjata di samping aktiviti lain seperti sukan dan kebudayaan. [8]

(e) menubuhkan sekolah-sekolah di setiap muhafazah  serta mengadakan kelas-kelas malam.

(f) menyediakan  khidmat kesihatan terutamanya di kawasan-kawasan kampung dan kediaman  terpencil.

(g) Menerbitkan beberapa akhbar seperti :

al-Manar dan al-Liwasebagai akhbar harian.

al-Syihab sebagai akhbar mingguan[9].

3.2.2 Struktur Awal Organisasi  al-Ikhwan al-MuslimunSyria dan Lubnan.

Struktur organisasi Jam،iyyah  al-Ikhwan al-Muslimin Syria  hampir  sama dengan  al-Ikhwan al-Muslimun Mesir. Organisasi Jam،iyyah  al-Ikhwan al-Muslimun Syria  pada peringkat penubuhannya boleh dilihat seperti berikut :

(a) Markaz Damsyik (Markaz al-،Ulya)

Markaz Damsyik dijadikan  pusat Lujnah al-Markaziyyah al-،Ulyayang diketuai oleh Muraqib al،Am. Beliau dibantu oleh 25 orang anggota lain yang dilantik melalui pemilihan al-Mu’tamar al-،Am.

(b) Markaz Muhafazah

Di bawah Markaz al-،Ulya terdapat  markaz mengikut muhafazah. Setiap  markaz  diselia oleh seorang ketua yang dilantik.

(c) al-Qada

Setiap bahagian al-Qada’ dipimpin oleh seorang ketua yang dilantik.

(d) al-Syu،bah

Di bandar-bandar  yang besar terdapat al-Syu،bah (cawangan) mengikut Hayy(kampung).

(a)    al-Usrah

Merupakan unit terkecil dalam organisasi. Setiap usrah   dipimpin oleh naqib yang dilantik. Pada kebiasaannya  usrah dianggotai antara  lima hingga sebelas orang ahli.

Terdapat beberapa lujnah yang ditubuhkan dalam al-Ikhwan al-Muslimun iaitu Lujnah al-Thaqafiyyah, Lujnah mukafahah al-Ummiyyah, Lujnah al-Tullab, Lujnah al-Ummah dan Lujnah al-Ta‘awun.

al-Lujnah al-Thaqafiyyah menjadi penaung kepada Madaris al-Jam‘iyyah.  Antara madrasah  yang termasyhur  ialah al-Ma،had al-،Arabi al-Islamiyang diasaskan pada tahun 1945 dengan kerjasama Jam،iyyah al-Tamaddun al-Islami. Di samping itu lujnah di atas turut mengendalikan aktiviti kebudayaan yang lain. Daripada sudut ekonomi pula, al-Ikhwan al-Muslimun melaksanakan program ekonomi dalam bentuk kerjasama seperti al-Syarikah al-Ta،awuniyyah di Damsyik dan Halab serta al-Syarikah al-Tiba،ah wa al-Nasyr.[10]

Mustafa al-Siba،i menggambarkan gerakan al-Ikhwan al-Muslimun dalam tempoh ini dengan menyebut :

“Pergerakan kita bukanlah satu persatuan atau parti politik tetapi merupakan gerakan kerohanian yang diterima oleh manusia sejagat. Ia merupakan satu revolusi baru.”[11]

3.2.3        Penubuhan Rabitah al-،Ulama’(1946)

Pada tahun 1946 Rabitah al-،Ulama’ diasaskan. Pertubuhan tersebut mendapat sambutan daripada  ulama Syria. Rabitah al-،Ulama’  merupakan kombinasi al-Jam،iyyah al-Islamiyyah. Melalui pertubuhan ini, ulama secara sulit  memberi bantuan dan sokongan kepada gerakan al-Ikhwan al-Muslimun dan aktiviti Islam yang diadakan oleh kumpulan Islam yang lain.[12]

 

3.2.4 Pilihanraya Hay’ah Ta’sisiyyah(1947)

Pada tahun 1947, pilihanraya Hay’ah Ta’sisiyyah diadakan. Pilihanraya tersebut melibatkan  pertandingan di antara  dua kumpulan utama  iaitu kumpulan  Mustafa al-Siba،i dan kumpulan yang mendapat sokongan negara luar. Dalam pilihanraya tersebut Mustafa al-Siba،i menang satu kerusi. Ketika membincangkan rang undang-undang  Hay’ah Ta’sisiyyah, Mustafa al-Siba،i telah membuat dua tuntutan iaitu  Islam sebagai agama rasmi negara dan Islam sebagai sumber utama perundangan. Tuntutan ini menyebabkan rang undang-undang Syria menyatakan:

(a)Islam sebagai salah satu sumber perundangan.

(b)Agama bagi presiden negara ialah Islam.

(c)Matlamat pendidikan ialah ke arah melahirkan generasi yang beriman kepada Allah s.w.t.

Kegagalan Mustafa al-Siba،i di dalam membuat tuntutan yang lebih komprehensif  telah menimbulkan kemarahan ulama  Syria.[13]

3.2.5  Peperangan Islam-Yahudi di Palestin(1948)

Deklarasi Balfour yang dimeterai semasa Perang Dunia I telah memudahkan orang Yahudi  memasuki Palestin. Sepanjang tempoh 1917-1947 berlaku  penghijrahan beramai-ramai bangsa Yahudi ke Palestin. Pada tahun 1947 mereka mengisytiharkan negara Israel. Pengisytiharan tersebut telah menimbulkan kemarahan umat Islam menyebabkan  berlakunya Peperangan Islam-Yahudi 1948. Umat Islam Syria termasuklah al-Ikhwan al-Muslimun turut berjuang mempertahankan kiblat kedua.[14]


[1] Dr.Umar F.Abd-Allah(1983), op.cit., hal.91, Fathi Yakan(1987), Islam Fikrah,Harakah dan Perubahan, Hj.Mohd Tahir Daeng Mengati(terj.), Alor Setar: Pustaka Ikhwan, hal.103, Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.42, al-Habib al-Janhani(1989), op.cit., hal.116, R.Hrair Dekmajian (1989), al-Usuliyyah fi al- ،Alam al-،Arabi, Sa،id ،Abd al-Warith(terj.), Kaherah: Dar al-Wafa’, hal.164.

[2] al-Habib al-Janhani(1989), op. cit., hal.116.

[3] Beliau dilahirkan di Halab pada tahun 1918. Beliau mendapat pendidikan di Universiti Damsyik dalam bidang undang-undang dan Universiti Serbonne dalam bidang Sastera dan Fiqh Lughah. Beliau terlibat dalam Perang Islam-Yahudi(1948). Beliau pernah mengajar di Universiti Muhammad al-Khamis di Pas, Maghribi, Dar al-Hadith al-Husniyah, di Ribat. Beliau merupakan seorang penyair. Sila lihat: Yusuf(1999a),  op.cit., j.2, hal.72.

[4] Fathi Yakan(1987), op.cit., hal.103, Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.42.

[5]Ahmad al-Jawwad(t.t), al-Mahamid fi al-Sirah al-Syaikh Muhammad al-Hamid, hal.10, Temubual dengan Dr.Ahmad al-Jawwad  pada 21 Februari 2000.

[6] Dr.Umar F. Abd-Allah(1983), op.cit., hal.91,  Fathi Yakan(1987), op.cit., hal.103, Sa،id  Hawwa (1988d), op.cit., hal.42, al-Habib al-Janhani(1989), op.cit., hal.116, R. Hrair Dekmajian(1989) op.cit., hal.164.

[7] al-Habib al-Janhani(1989), op.cit., hal.115.

[8] al-Habib al-Janhani(1989),  op.cit., hal.116.

[9] ، Adnan Sa،d al-Din(1998), op.cit., hal.5-6.

[10] Ibid.

[11] Dr.Umar F.Abd- Allah(1983),  op.cit., hal.21, R.Hrair Dekmejian(1989),  op.cit., hal.164.

[12] Dr.Umar F. Abd- Allah(1983), op.cit., hal.33-34.

[13] Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal 21.

[14] Fathi Yakan(1987), op.cit., hal.104, Sa،id Hawwa(1988d), op.cit., hal.42.